bronsvlag brons stoomlocomobiel bronsvlag
ga naar het menu voor andere motoren ga naar de info over de bronsmotor cd/dvd ga naar www.bronsmotor.com stuur een e-mail naar de webmaster

Brons stoomlocomobiel


Eigenaar Jan Vegter uit Schildwolde.
Onlangs ben ik de eigenaar geworden van een Brons Stoomlocomobiel bouwjaar 1919.
Deze locomobiel is geweest van de zoon van Kees Brons. Deze Ko Brons leeft nog en is goed bij verstand. De locomobiel heeft hij op 6 jarige leeftijd gekregen van zijn vader Kees. Ik heb hem al weer draaiende.
Tot en met februari is er nog een expositie over Brons in museumstad Appingedam, ik had de eer om een lezing over Brons te mogen geven, wegens uitverkochte zaal komt er donderdag 9 december nog eens een lezing, verder geef ik 16 december een lezing in gemaal de hoogte. Dankzij de eerste lezing ben ik eigenaar geworden van de locomobiel.
Jan is auteur van 2 boeken over Bronsmotoren en heeft tevens een groot gedeelte van het oude bronsarchief in zijn beheer.

Brons stoomlocomobiel Brons stoomlocomobiel

Het verhaal bij de Bronsstoomlocomobiel is als volgt.
Zoals u mischien weet zijn er vanaf 1890 Brons stoomlocomobielen gebouwd in Wagenborgen, er schijnen zelfs nog enkele locomobielen te zijn gebouwd bij Derk Brons in Zuidbroek. Tot nu toe is er nog nooit een Bronsstoomlocombiel terug gevonden. De Bronsstoomlocomobiel lijkt veel op de Marshall en Munktell locomobielen die in diezelfde periode werden gebouwd, en die vooral veel voorkwamen in het noorden van het land, op zich zie je als je goed naar verschillende merken locomobielen kijkt veel overeenkomsten, doch de Bronslocomobiel heeft met voorheen genoemde locomobielen de meeste gelijkenis.
De afgebeelde locomobiel is een schaalmodel die door Kees Brons volgens tekeningen van de locomobiel van 1890 is gebouwd in 1919 voor de zesjarige verjaardag van Kees Brons zijn zoon Tjakko Brons. Deze heer Tjakko (Ko) Brons is momenteel 91 jaar jong (dec. 2004) en weet zich nog veel te herinneren van zijn miniatuur locomobiel. De locomobiel werd door hem natuurlijk als speelgoed gebruikt, maar dit alleen in het bijzijn van zijn vader Kees Brons.
De ketel werd gestook op vuren en of grenen afvalhout uit de modelmakerij v.d. fabriek, later is de locomobiel ook op kolen gestookt. De twee veiligheidskleppen openen bij 3 bar, dus veel druk kon er niet ontwikkeld worden. De locomobiel is voorzien van een plunjer waterpomp, die er voor moet zorgen dat het water in de ketel op niveau blijft. De stoommachine is dubbelwerkend met een regeling door schuiven. De locomobiel is voorzien van een as en/of gewichtsregulateur, die direct op de krukas naast de zuigerstang zit. Deze as regulateur bestaat uit een rond stalenhuis waarin gewichten zitten die door veren op hun plek worden gehouden. Middels centrifugaal werken gaan de gewichten naar buiten, de veren houden ze op een bepaald moment tegen. Op het huis waar de gewichten en de veren zitten gemonteerd, en die met de krukas meedraait zit een excentrieknok die middels een drijfstang de schuiven heen en weer doet bewegen om zodoende stoom boven en onder de werkzuiger te krijgen. Draait nu de stoommachine harder dan is gepland, dan werken de veren de vlieggewichten tegen, waardoor het excentriek zich vertragend opstelt, en hierdoor de schuiven te vroeg of te laat worden geopend, wat inhoud dat de motor begint af te remmen tot op het afgesteld toerental. Deze inrichting komen we soms ook tegen op bepaalde types stoomlocomobielen van het merk Lanz, alsmede op stoommachines in schepen. Hoogstwaarschijnlijk heeft Kees Brons voor deze oplossing gekozen zodat er niets door zijn zoon zou kunnen worden versteld, dit is een wat veiliger manier dan de meest gebruikelijke gewichtregulateurs. Dit is dan ook de enige afwijking ten opzichte van de twee bestaande foto's van Brons stoomlocomobielen die nog bekend zijn, waarop duidelijk ook gewichtsregulateurs zijn gemonteerd. Het kan natuurlijk ook zijn dat er daadwerkelijk echte Bronsstoomlocomobielen op deze manier zijn uitgevoerd.
De locomobielen zijn niet zelfrijdend, maar moesten met paarden worden getransporteerd. In het oogstseizoen werd getoonde locomobiel gebruikt voor de aandrijving van de snijbonenmolen, aldus de verhalen van Ko Brons, toen deze Ko Brons samen met zijn ouder zuster Appingedam hebben verruild voor de plaats Delft, heeft hij de locomobiel achtergelaten op de fabriek. Nadat ik mijn eerste boek (van Bakjeknapper tot Turbodiesel) had geschreven kreeg ik corronspondentie met dhr Ko Brons en zijn zuster. Ko Brons vroeg mij of ik ook wist hoe het zijn locomobiel was vergaan, van deze schaal model was mij niet meer bekend dan dat hij eens op een Bronstentoonstelling had gestaan bij de hobbytentoonstelling in de oude kantine boven de gieterij, alwaar jaarlijks een hobbytentoonstelling werd gehouden voor personeelsleden van de fabriek. Hiervan is zelfs een keer een foto gemaakt voor in een plaatselijke krant. Deze foto was in mijn bezit, verder was er mij niets bekend over de locomobiel. Zelf heb ik toen nog enige actieve leden van een miniatuur stoomvereniging in Leek gevraagd of zij getoonde locomobiel ook konden cq. wisten te trasseren. In September 2004 werd ik gevraagd voor het houden van een lezing over Brons. Dit was in de bibliotheek van Appingedam, uiteraard werd het hele verhaal over Brons vanaf de eerste werkzaamheden in Wagenborgen t/m de overname door Waukesha genoemt. Ook de locomobielen kwamen aan de beurt, waarbij ik de opmerking heb gemaakt dat er tot nu toe nog nooit een locomobiel boven water is gekomen, en dat de miniatuur ook was verdwenen van de fabriek. Twee weken laten kreeg ik bericht van een oud medewerker van de fabriek die ook bij de lezing aanwezig was geweest. Hij vertelde mij dat hij in de zestiger jaren op last van de directie de oude Bronsspullen zoals de locomobiel en ander op schaal gemaakte producten maar moest weggooien. Gelukkig is dit door hem niet gedaan, maar hij heeft e.e.a op een geheimplekje op de fabriek opgeborgen, totdat hij er achterkwam dat dit plekje niet meer zo geheim was, en er reeds diverse miniatuurtjes waren verdwenen.
De locomobiel stond er nog wel, daar een machine van 100 kilo maar niet zo ongezien weggenomen kon worden. Snel werd besloten om de locomobiel veilig te stellen, en deze werd meegenomen naar huis. Thuis werd de locomobiel eerst nog onder stoom gebracht, en wel ja, hiij functioneerde direct. De locomobiel heeft zo jaren bij deze oud werknemer gestaan, totdat zijn zoon het huis ging verlaten, deze had een lege plek in de hal, en die werd opgevuld door de locomobiel tot aan midden november 2004, daar vader en zoon er van overtuigt waren dat de locomobiel beter naar mij in Siddeburen kon worden verhuist. Natuurlijk was dit niet tegen dovemansoren gezegd, de locomobiel gehaald, en na een inspectiebeurt liep hij alweer de eerste avond op een halve bar lucht. Komend voorjaar zal ik samen met een deskundige de locomobiel weer een onder stoom brengen.
Tussentijds heb ik Ko Brons gebeld, dat zijn locomobiel weer bovenwater is. Hij heeft mij om foto's gevraagd daar hij er van overtuigt wou zijn dat het inderdaad zijn locomobiel was. De foto's zijn opgestuurd en een setje is retour gekomen met daarop een verklaring van Ko Brons dat de afgebeelde locomobiel inderdaad de locomobiel is die zijn vader Kees Brons voor hem in 1919 heeft gebouwd volgens ontwerp van de Bronslocomobielen die vanaf 1890 in Wagenborgen werden gebouwd.

Jan is ook de auteur van 2 boeken over Bronsmotoren en heeft tevens een groot gedeelte van het oude bronsarchief in zijn beheer.

Zijn adres is:
Jan Vegter
Jeldingaheerd 8
9626 AN Schildwolde
tel: 06-10031616
e-mail: Jan Vegter


Beveiligingsmeldingen Internet Explorer en Windows XP! - De opmaak van deze pagina's is in HTML, Ik gebruik Javascript voor het openen van grote schermen, fotoviewer, opmaak pagina, tellers en popup's. Deze scripts gebruik ik al jaren, ze hebben geen koppelingen met verkeerde internetsites en volgens mij zijn ze compleet ongevaarlijk.
URL = http://www.bronsmotor.com
voor vragen of opmerkingen
stuur een e-mail naar Ad Langelaar